EMAIL
RSS
TWITTER
Zelfreflectie: je kunt het zelf
Vandaag herinnerde ik mij een gesprek met een broer van mij. Dit gesprek had reeds meer dan een jaar geleden plaats gevonden. Ik herinnerde mij dat ik een blik op zijn gezicht had waargenomen die ik niet kon plaatsen. Vandaag begreep ik deze blik. Die blik had te maken met een opmerking die ik maakte. Ik snap nu waarom hij mij niet begreep.
Je bent in gesprek met iemand. Tijdens het gesprek heb je het idee dat er iets niet klopt. Het kan de oogopslag zijn van de ander, of de intonatie, of de beweging of wat dan ook. Dit idee dat het niet helemaal klopt, is niet heel bewust aanwezig. Jaren later kun je dat moment opeens herinneren en dan weet je..o ja..ik ervoer dat..maar ik had de betekenis niet door….anders had ik wel anders gereageerd.
De essentie is dat jij een sensatie bij jezelf ervoer en dat je niet volledig bewust was van de betekenis van deze sensatie. Doordat de observatie redelijk onbewust gebeurd is, ben je onvoldoende in staat geweest om deze sensatie te herkennen. Een eventuele bewuste reactie vindt dan ook niet plaats.
Het mooie van dit voorbeeld is het feit dat wij sensaties en gevoelens en gedachten bij onszelf kunnen waarnemen. Een van onze uitzonderlijke menselijke capaciteiten is dat wij in bewustzijn onszelf zelf gewaar kunnen hebben. We hebben de capaciteit om naar onszelf te kijken. Voorts hebben we de mogelijkheid om aan de hand van onze observatie, onze waarneming, een keuze te maken in ons handelen. Wij kunnen onszelf evalueren. Aan de hand van de zelfevaluatie beslissingen over onszelf nemen. Veranderen of hetzelfde blijven. Wij kunnen ons zelfgewaarzijn actief inzetten voor persoonlijke groei.
Conclusie: wij kunnen onszelf gewaar zijn. Dit is een zeer krachtig instrument voor persoonlijke ontwikkeling.
In de rest van dit artikel beschrijf ik hoe wij dit zelfgewaarzijn kunnen gebruiken.
Persoonlijke ontwikkeling en zelfgewaarzijn
1. Als je je wilt ontwikkelen moet je een richting hebben waar je naar toe wilt. Vervolgens moet je evalueren, meten hoe het proces gaat. De methode om jezelf te meten is zelfreflectie. Je persoonlijke groei kan je meten door te leren jezelf gewaar te zijn.
2. Wat kun je gewaar zijn?
Je kun zeer veel van jezelf gewaar zijn. Mijn advies is dan ook om bewust te zijn op welk terrein je jezelf gewaar wilt zijn. En dat hangt weer af van je eigen persoonlijke doelen.
Een gemakkelijk onderscheid om enige ordening in je zelfreflectie aan te brengen is: lichaam, energie en geest/bewustzijn.
1. hoe voelt je lichaam: hoe is je houding van je lichaam? ervaar je ergens pijn in je lichaam?
2. hoe voelt je energie: ben je moe, gespannen of erg energiek?
3. hoe voelt je geest/bewustzijn: druk, rustig…ben je voldoende bewust van de gedachten/emoties, zijn er bepaalde repeterende gedachten/emoties?
Dit gewaarzijn kan los van omgeving plaats vinden of in interactie met de omgeving.
3. Gewaarzijn en omgeving
Het is gemakkelijk om ons eigen gewaarzijn te projecteren op de omgeving. Dit is een veel voorkomende valkuil. Je ervaart iets en gaat vervolgens over de omgeving spreken in plaats over jezelf. “Zij doen dat en dat”. Daar gaat zelfreflectie niet over. Zelfreflectie gaat over je eigen aandeel.
En voorbeeld: Je voelt een steek in je lijf als je een bepaalde persoon ziet. Dan gaat het gewaarzijn over de steek…en niet over de persoon. Maar gemakkelijk hebben wij het over de persoon in plaats van over onszelf.
4. Prioriteiten stellen
Bij evaluatie moet je weten wat je wilt evalueren. Vaker heb ik in dit blog geschreven dat wij moet weten wat wij willen. Ook het proces van jezelf gewaarzijn, moeten wij toepassen op de doelen waar wij mee bezig zijn. Anders is het heel makkelijk om jezelf in je zelfreflectie te verliezen. Want wij ervaren zoveel sensaties per dag. Ergo: stel prioriteiten, formuleer je persoonlijke doelen.
5. Het zelfreflectie proces
Het zelfreflectie proces bestaat uit drie stappen.
1. observeer
2. herken
3. handel
De eerste stap is om te leren om jezelf waar te nemen. Jezelf te observeren. Zoals ik in het voorbeeld aan het begin van dit artikel aangaf, vind de zelfreflectie vaak niet bewust plaats. Daarom moet je leren om jezelf in bewustzijn waar te nemen. Dit kun je vooral oefenen om voor jezelf je leerdoelen, je ontwikkeldoelen te formuleren. Wil je je lichaam beter voelen? Plan dan momenten in om naar je lichaam te luisteren. En probeer in interactie met anderen contact te houden met je lichaam en je lichaam waar te nemen. Probeer in aandacht te leven.
De tweede stap van het zelfreflectie proces is het herkennen van de observatie en de interpretatie van de observatie. De betekenis die de sensatie voor jou heeft.
Door dit proces veel te oefenen, te trainen ga je dit bewuster meemaken. Het doel van de tweede stap is dus: betekenis geven aan de sensatie van de ervaring. In het voorbeeld aan het begin van dit artikel paste ik stap twee pas een jaar later toe.
De derde stap is handelen. Aan de hand van je doelen en zienswijze en het herkennen en interpreteren van je eigen ervaringen, ga je handelen. Handelen hoeft niet altijd te betekenen dat je moet veranderen. Het kan ook betekenen, gewoon doorgaan.
Tot slot
Fout of goed bestaat niet in zelfreflectie. Als je naar jezelf kijkt, als je jezelf waarneemt doe dat zonder oordeel, kijk gewoon, zie welke sensaties er zijn en leer ze te herkennen. Maar voorkom zelfveroordeling. Observatie en herkenning zonder oordeel is de essentie… de actie komt daarna.
PDF 
Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang het gratis E-boek 'Bezieling is de weg niet het doel. Acht eigenschappen voor meer bezieling in je werk'.
